Το παιδί που λέει ψέματα!

Από την Έλσα Αρκοπούλου

Ο μικρός σας μπόμπιρας ισχυρίζεται ότι δεν έσπασε το βάζο, αλλά έφταιγε η γάτα που ανέβηκε στο τραπέζι. Στο σχολείο ο Γιαννάκης κατηγορεί στη δασκάλα τον Μιχάλη για τον καβγά, ενώ ο ίδιος τον ξεκίνησε. Η Μαρία λέει στους γονείς της, ότι πριν από λίγο έπαιζε με τη φίλη της πάνω στο δωμάτιο, την οποία εσείς όμως δε βλέπετε. Τα παιδιά λένε ψέματα για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, όμως αυτό δε σημαίνει ότι είναι “κακά παιδιά”.

Είναι γεγονός, ότι όλα τα παιδιά λένε ψέματα. Το ξέρουμε καλά, γιατί και εμείς ήμασταν παιδιά και γιατί και εμείς έχουμε πει ψέματα σε μικρή ηλικία πολλές φορές. Αν κάτι μπορεί να χαρακτηρίσει την παιδική ηλικία, λοιπόν, είναι είτε κάποια μικρά και αθώα ψέματα ή φανταστικές ιστορίες που δεν έχουν συμβεί ποτέ είτε ορισμένες φορές ψέματα που λέγονται συστηματικά και τότε οι γονείς θα πρέπει να δώσουν προσοχή και να λάβουν τα μέτρα τους...

Όταν το παιδί θέλει να αποφύγει την τιμωρία για μια ζημιά που έκανε, τότε ο υπαίτιος μπορεί να είναι από το μικρότερο αδερφάκι του μέχρι ένα τεράστιο πουλί που μπήκε από το παράθυρο και προκάλεσε αυτή τη ζημιά. Από την άλλη πάλι, όταν θέλει να τραβήξει την προσοχή των άλλων μπορεί να σκαρφιστεί ένα σωρό ευφάνταστες ιστορίες, που επιμένει ότι είναι αληθινές και συμβαίνουν στην πραγματικότητα.

Συζητώντας με την κα Αθανασία Τριανταφυλλοπούλου, ψυχολόγο - ψυχοθεραπεύτρια, για τα ψέματα, όπως αυτά παρουσιάζονται στην παιδική ηλικία, μάθαμε πολλά πράγματα για το φαινόμενο... μικρός Πινόκιο και πως θα πρέπει να το αντιμετωπίζουν οι γονείς. Στο βασικό ερώτημα, πως δημιουργείται το ψέμα στο παιδικό μυαλουδάκι, η ίδια αναφέρει ότι “μέχρι την ηλικία των 4 ετών περίπου το παιδί ούτως ή άλλως δεν μπορεί να διαχωρίσει τη φαντασία από την πραγματικότητα, γι’ αυτό άλλωστε ταυτίζεται και με τους ήρωες των παραμυθιών που κάνουν όλα αυτά τα “θαυμαστά” πράγματα. Μέχρι εκείνη την ηλικία λειτουργεί στο παιδί η μαγική σκέψη, όλα δηλαδή όσα μας περιβάλλουν είναι “ζωντανά”, έχουν ψυχή. Σ’ αυτή τη φάση, επίσης, το παιδί θεωρεί τις σκέψεις του παντοδύναμες κι έτσι πιστεύει ότι αρκεί να σκεφτεί κάτι κι αυτό θα πραγματοποιηθεί. Η ηλικία που μπορεί το παιδί με μεγαλύτερη σαφήνεια να ξεχωρίσει το πραγματικό από το φανταστικό είναι περίπου τα 7 - 8 έτη”.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι στα πολύ μικρά παιδιά αυτό που εμείς μπορεί να θεωρούμε ψέμα, για εκείνα είναι απλώς μέρος της πραγματικότητάς τους. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου, ότι πολλές φορές οι γονείς είναι εκείνοι που συντηρούν και ενισχύουν αυτό το χαρακτηριστικό των παιδιών, όταν π.χ. τους μιλούν για τον Άγιο Βασίλη σαν να υπάρχει ή ότι η νεράιδα των δοντιών θα πάρει το δοντάκι που βγήκε και θα αφήσει στο προσκέφαλο κάποιο δώρο.

Γιατί το παιδί λέει ψέματα

Ποιοι είναι, όμως, οι λόγοι που ένα παιδί λέει ψέματα; Αυτό σίγουρα είναι ένα ερώτημα με πολλές πιθανές απαντήσεις. Το παιδί λέει ψέματα για να αναπληρώσει πραγματικές ή φανταστικές ατέλειές του. Λέει ψέματα για να ξεφύγει από κάποια δυσκολία στις σχέσεις του με τους άλλους. Λέει ψέματα για να αποτρέψει τις συνέπειες των πράξεων του... λέει ψέματα για πολλούς και διάφορους λόγους.

“Ο κυριότερος λόγος για τον οποίο ένα παιδί, αλλά και ένας ενήλικας, λέει ψέματα -όταν πια μιλάμε για συνειδητά ψέματα- είναι ο φόβος. Ο φόβος της απόρριψης, ο φόβος για την ασφάλεια ή τη σωματική και ψυχική μας ακεραιότητα, ο φόβος για τα συναισθήματά μας και τις ψυχολογικές διεργασίες, ο φόβος της τιμωρίας, κ.ά. Επομένως, ένα παιδί μπορεί να πει ψέματα για να το αγαπούν και να το θέλουν οι γονείς του, για να μην τιμωρηθεί απ’ αυτούς ή από κάποιον άλλον, για να προστατεύσει τον εαυτό του όταν νιώθει ότι απειλείται είτε από τους άλλους είτε από τον εαυτό του, π.χ. από τα επιθετικά του συναισθήματα. Σε ακραίες περιπτώσεις, το ψέμα προκύπτει από εξαναγκασμό του παιδιού από το γονιό ή άλλον ενήλικο. Και σ’ αυτή την περίπτωση φυσικά, το βαθύτερο κίνητρο είναι ο φόβος μήπως χάσει την αγάπη του ενήλικου ή μήπως κινδυνεύσει απ’ αυτόν”, μας λέει η κα Τριανταφυλλοπούλου.

Εδώ έρχεται να προστεθεί ο σημαντικός ρόλος των γονιών, μιας και πολλές φορές είναι εκείνοι που μπορεί να αναγκάσουν ένα παιδί να πει -μια ή περισσότερες φορές- ψέματα. Όταν οι “μεγάλοι” περιμένουν πάρα πολλά από τα παιδιά, τότε οι δικές τους προσδοκίες και απαιτήσεις μπορεί να τα οδηγήσουν στο να λένε ψέματα. Για παράδειγμα, όταν ο πατέρας προσδοκά υψηλή επίδοση στο τένις από το παιδί του, τότε εκείνο ισχυρίζεται ότι κέρδισε τον αντίπαλό του για να τον ευχαριστήσει. Όταν η μητέρα περιμένει από την κόρη της να είναι πάντα κοινωνική στο σχολείο, τότε εκείνη ισχυρίζεται ότι έχει κάνει πολλές φίλες, ακόμα και αν αυτό δεν είναι αλήθεια. Αν οι γονείς περιμένουν την καλύτερη επίδοση από το παιδί τους στα μαθήματα, τότε εκείνο τους αποκρύπτει την άσχημη βαθμολογία, κ.λπ.

“Όταν στην οικογένεια υπάρχουν άκαμπτοι κανόνες, υπερβολικές προσδοκίες των γονιών από τα παιδιά, διαρκής επίκριση, γελοιοποίηση, αυταρχικότητα, αναζήτηση της τελειότητας, είναι πολύ πιο πιθανό ένα παιδί να καταφύγει στο ψέμα, ώστε να μη “χάσει” την αγάπη και την αποδοχή των γονιών, να μην τιμωρηθεί και με κάποιο τρόπο -όσο και να ακούγεται παράδοξο- να διατηρήσει την ψυχική του υγεία”.Όπως μας λέει, λοιπόν, η κα Τριανταφυλλοπούλου, όσο περισσότερο η οικογένεια επιτρέπει σε όλα της τα μέλη να βιώνουν όλα τα συναισθήματα, να εκφράζουν όλες τις σκέψεις χωρίς το φόβο της επίκρισης ή της τιμωρίας, όσο περισσότερο δηλαδή αποδέχεται, τόσο πιο εύκολα θα μπορέσει το παιδί ωριμάζοντας να βρει άλλους τρόπους διαχείρισης μιας δύσκολης κατάστασης.

Έχει παρατηρηθεί ακόμα, ότι οι φιλοδοξίες των γονιών για κοινωνική προβολή μπορεί να οδηγήσουν το παιδί σε υπερβολές και ευφάνταστες σκέψεις, με αποτέλεσμα να παραποιεί ή να “φουσκώνει” την πραγματικότητα. Έτσι, το μικρό διαμέρισμα που μένει με την οικογένειά του γίνεται ένα μεγάλο διαμέρισμα σε μια καινούρια πολυκατοικία, το αυτοκίνητο του μπαμπά από ένα μικρό και παλιό αμάξι γίνεται ένα καινούριο τζιπ, κ.λπ. Μια τέτοια τακτική αποτελεί ουσιαστικά έναν αναπληρωματικό μηχανισμό άμυνας του εγώ του παιδιού, μιας και στο σύγχρονο κόσμο τα παιδιά μπορεί να βιώνουν το αίσθημα κατωτερότητας και να νιώθουν ασήμαντα.

Το ψέμα στην προσχολική ηλικία

Όπως είπαμε, στην προσχολική ηλικία δεν μπορούμε να μιλάμε ακριβώς για ψέματα, αλλά για ελλιπή διαχωρισμό της φαντασίας από την πραγματικότητα. Έτσι μπορεί να ακούσουμε για την αρκούδα που έσπασε το ποτήρι, για τον ήρωα του παραμυθιού που τράβηξε τα στολίδια και έπεσε το δέντρο κάτω ή ότι το παιδί έτρεξε πολύ μακριά μέχρι ψηλά στο βουνό.

Η φαντασία “οργιάζει” σε αυτήν την ηλικία και έτσι είναι πολύ εύκολο για τα παιδιά είτε να πουν κάποιο ψέμα για να αποκτήσουν κάτι που επιθυμούν, να αποφύγουν κάτι ή να προστατεύσουν το εαυτό τους είτε να πλάθουν ιστορίες και να δημιουργήσουν ένα δικό τους ξεχωριστό κόσμο με νεράιδες, δεινόσαυρους, τέρατα, ζώα που μιλάνε...

Είναι πολύ πιθανό, το παιδί σας να σας μιλήσει και για το φανταστικό του φίλο, με τον οποίο παίζουν συνέχεια μαζί και συζητάνε. Οι φανταστικοί φίλοι είναι ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της προσχολικής ηλικίας. Μάλιστα έρευνες στο παρελθόν έδειξαν, ότι περίπου 25% των παιδιών έχουν φανταστικούς συντρόφους στο παιχνίδι για κάποιο χρονικό διάστημα και για τα ίδια τα παιδιά είναι τόσο υπαρκτοί και σημαντικοί όσο οι αληθινοί άνθρωποι. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Όπως μας εξηγεί η κα Τριανταφυλλοπούλου, κατά την προσχολική ηλικία το παιδί ζει ουσιαστικά σ’ αυτό τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας. Οι ήρωες για παράδειγμα των παραμυθιών ή των ταινιών μπορεί να συντροφεύουν το παιδί και την υπόλοιπη μέρα στις άλλες δραστηριότητές του. “Το παιδί μπορεί να δημιουργήσει κάποιους φανταστικούς φίλους, ανθρώπους ή ζώα, οι οποίοι επιτελούν σημαντικές λειτουργίες στη ψυχική του ανάπτυξη. Συνήθως, δρουν προστατευτικά γι’ αυτό. Ο φανταστικός, αόρατος φίλος μπορεί να είναι ο σύντροφος στο παιχνίδι, ο φύλακας άγγελος, ο προστάτης σε δύσκολες ψυχολογικές στιγμές, ο φίλος στον οποίο θα μιλήσει για τα συναισθήματά του, αυτός στον οποίο θα εκφράσει την επιθετικότητά του. Καθώς η διαδικασία της ανάπτυξης και ωρίμανσης σημαίνει συχνά για το παιδί έντονο άγχος, ενοχές και ψυχολογικές διεργασίες που το αναστατώνουν, ένας αόρατος φίλος είναι συχνά πηγή ανακούφισης και βοήθειας”.

Οι γονείς δε θα πρέπει να ανησυχούν για τους φανταστικούς φίλους των παιδιών, εκτός κι αν αυτοί είναι απειλητικοί ή εάν συνεχίσουν να υπάρχουν και μετά τα 8 - 10 έτη, οπότε θα πρέπει να διερευνηθεί η λειτουργία τους. Συνήθως, τα παιδιά “αποχωρίζονται” αυτούς τους φίλους γύρω στα 6 - 7 έτη.

Το ψέμα στη σχολική ηλικία

Κατά τη σχολική ηλικία τα παιδιά αρχίζουν να καταλαβαίνουν, ότι το να λέει κανείς ψέματα είναι λάθος και μπορούν να αναγνωρίσουν το γεγονός ότι τα ίδια λένε ψέματα. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει ότι σταματάνε να το κάνουν.

Τα ψέματα την περίοδο αυτή αφορούν κυρίως την αποποίηση της ευθύνης για κάποια πράξη ή τη συγκάλυψη κάποιας πράξης. Για παράδειγμα, μπορεί να πει το παιδί ότι δεν έχει τίποτα να διαβάσει για το σχολείο ή ότι τελείωσε κάτι που είχε να κάνει ενώ δεν το έχει τελειώσει ή ότι διάβαζε ενώ στην πραγματικότητα έπαιζε. Μπορεί επίσης πολύ εύκολα να πει, ότι φταίει κάποιος άλλος για τη ζημιά που έγινε (ο αδερφός, ο συμμαθητής, ο φίλος, η δασκάλα).

Επίσης, λένε ψέματα για να τραβήξουν την προσοχή και να εντυπωσιάσουν τους άλλους, είτε τους συνομηλίκους είτε τους ενήλικες του περιβάλλοντός τους. Πολλές φορές, η απόλυτη εξάρτηση που μπορεί να νιώθει το παιδί από τους άλλους, αναπτύσσει σε εκείνο βαθιά συναισθήματα κατωτερότητας, τα οποία πρέπει να αποδεχτεί και να ξεπεράσει. Το ψέμα είναι μια από τις στρατηγικές που χρησιμοποιεί για να προστατεύσει το αυτοσυναίσθημά του, μέχρι αυτό να εγκαταλειφθεί σιγά - σιγά, όταν αποκτήσει αυτοπεποίθηση και δύναμη.

Τα παιδιά μπορεί ακόμα να λένε ψέματα, για να προστατεύσουν κάποιον, είτε φίλο είτε μέλος της οικογένειάς τους, ή για να μην πληγώσουν κάποιον που αγαπάνε. Είναι πολύ σημαντικό να πούμε επίσης, ότι τα παιδιά την περίοδο αυτή λένε ψέματα γιατί βλέπουν τους γονείς τους ή τα μεγαλύτερα αδέρφια να λένε ψέματα. Προσοχή, λοιπόν, γιατί παρατηρούν τις πράξεις και τη συμπεριφορά σας και σας μιμούνται.

Πως να χειριστούν οι γονείς την κατάσταση

Πολλά από τα ψέματα των παιδιών κάνουν τους γονείς να γελούν, ενώ άλλα τους προκαλούν θυμό, απογοήτευση, εκνευρισμό. Σίγουρα, κανένας γονιός δε θέλει το παιδί του να λέει ψέματα και προβληματίζονται σημαντικά, όταν αντιλαμβάνονται ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει.

Προτού βιαστείτε να μαλώσετε το παιδί σας “Είσαι πολύ κακό παιδί, λες ψέματα” ή να το τιμωρήσετε για αυτό, θυμηθείτε ότι η ηλικία που βρίσκεται είναι ενδεικτική για τα ψέματα που λέει. Όπως αναφέραμε και παραπάνω, ανάλογα με την ηλικία η πραγματικότητα για το ίδιο το παιδί δεν είναι έτσι όπως ακριβώς την έχουμε εμείς στο μυαλό μας και μέχρι να φτάσει 7 - 8 χρονών δεν έχει σαφώς καθορισμένα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία. Δε χρειάζεται να το αποπαίρνετε, όποτε σας παρουσιάζει μια νέα φανταστική ιστορία για κάτι που μπορεί να έχει συμβεί. Η ζωηρή φαντασία, η δημιουργική προσποίηση, οι φαντασιώσεις και η μαγική χρήση της βούλησης είναι στοιχεία που χαρακτηρίζουν την παιδική ηλικία.

Μη ξεχνάτε, ακόμα, ότι εσείς αποτελείτε πρότυπο για το παιδί σας και εκείνο μιμείται τη δική σας συμπεριφορά. Γι' αυτό πρέπει να είστε πάντα ειλικρινείς μπροστά του. Αν για παράδειγμα, του ζητήσετε να αποκρύψει από τον μπαμπά πόσα χρήματα χαλάσατε στα ψώνια ή να απαντήσει στο τηλέφωνο και να ισχυριστεί στη γιαγιά ότι εσείς λείπετε, ενώ στην πραγματικότητα είστε στο σπίτι, μην περιμένετε στη συνέχεια από εκείνο να είναι ένα ειλικρινές αγγελούδι.

Αν τα ψέματα που λέει το παιδί σας είναι μια περιστασιακή συμπεριφορά που εκδηλώνεται ως ένα φυσιολογικό μέρος της ανάπτυξής του, θα πρέπει να του εξηγήσετε ότι μια τέτοια συμπεριφορά δεν είναι σωστή και καλό θα ήταν να μην την επαναλάβει. Μιλήστε του για την αξία της αλήθειας και εξηγήστε του, ότι τις περισσότερες φορές τα ψέματα μπορεί να προκαλέσουν αρνητικές συνέπειες για τον ίδιο μας τον εαυτό ή / και για τους άλλους. Η κα Τριανταφυλλοπούλου συμβουλεύει τους γονείς να μιλούν με το παιδί και να αφουγκράζονται τους λόγους για τους οποίους μπορεί να νιώθει την ανάγκη να πει ψέματα. Επίσης, να διερευνήσουν τη δική τους στάση απέναντι στο ψέμα. Τι πιστεύουν γι’ αυτό ως τακτική, τι κάνουν στην πράξη, πότε λένε ψέματα, εάν λένε, και για ποιους λόγους. Καλό είναι να γνωρίζετε ότι όλα τα παιδιά λένε κάποιες φορές ψέματα, όπως άλλωστε και όλοι οι ενήλικες, γι' αυτό παραμείνετε ψύχραιμοι και μην πανικοβάλλεστε ότι μεγαλώνετε έναν ψεύτη.

Το παιδί που λέει επίμονα ψέματα

Όπως προαναφέραμε, το ψέμα είναι μια από τις στρατηγικές που χρησιμοποιούν τα παιδιά για να προστατεύσουν το αυτοσυναίσθημά τους. Αν και η στρατηγική αυτή εγκαταλείπεται σιγά, σιγά όσο το παιδί αποκτά περισσότερη δύναμη και αυτοπεποίθηση, υπάρχουν κάποια παιδιά που συνεχίζουν να λένε ψέματα μεγαλώνοντας, χωρίς τελικά να μπορούν να διακρίνουν την αλήθεια από το ψέμα. Έτσι, όταν μετά από ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, το παιδί συνεχίζει να λέει ψέματα και δεν μπορεί τελικά να διακρίνει το φανταστικό από το πραγματικό, τότε ίσως είναι ένδειξη προβληματικής κατάστασης και θα πρέπει να εξετάσουμε τι συμβαίνει.

Όπως μας λέει η κα Τριανταφυλλοπούλου, “τα ψέματα ως στρατηγική ξεκινούν συνήθως μετά το 7ο έτος και η ηλικία που σταματούν εξαρτάται από την ωρίμανση του παιδιού και από το περιβάλλον στο οποίο ζει. Όσο το παιδί μεγαλώνει και μπορεί να διαχειρισθεί καλύτερα αυτά που συμβαίνουν μέσα του (συναισθήματα, ψυχολογικές διεργασίες) και γύρω του (απαιτήσεις των άλλων, προσαρμογή σε διάφορα περιβάλλοντα), η ανάγκη να καταφύγει σε ψέματα γίνεται μικρότερη. Αυτό, βέβαια, αν ζει σε ένα περιβάλλον που του “επιτρέπεται” να λέει την αλήθεια”.

Έτσι, λοιπόν, όταν το παιδί συνεχίζει να λέει επίμονα ψέματα, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά και θα πρέπει να βρούμε τους λόγους που έχει αυτήν την ανάγκη να λέει ψέματα. “Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, χρειάζεται μεγαλύτερη διερεύνηση. Θα πρέπει να ψάξουμε γεγονότα που μπορεί να πυροδότησαν τα έντονα ψέματα στο σπίτι ή στο σχολείο, στη σχέση με τους γονείς, την πιθανότητα να αισθάνεται ότι απειλείται από κάτι (εξωτερικό ή εσωτερικό) ή την ανάγκη του για προσοχή”, προσθέτει. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε, όπως και ασκήσεις που μπορούμε να κάνουμε μαζί με το παιδί προκειμένου, να καταλάβουμε περισσότερα.

Συμβουλές προς τους γονείς

Η κα Τριανταφυλλοπούλου δίνει κάποιες χρήσιμες συμβουλές - οδηγίες, που θα βοηθήσουν τους γονείς να διερευνήσουν γιατί το παιδί τους λέει -συστηματικά ή όχι- ψέματα και πως να το αντιμετωπίσουν. Πάνω απ’ όλα, επισημαίνει, “το πιο σημαντικό είναι να δημιουργήσουμε μία ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης, ώστε το παιδί να αισθάνεται ότι μπορεί να μας πει οτιδήποτε του συμβαίνει χωρίς να το κρίνουμε, να το επιπλήττουμε, να το γελοιοποιούμε, να το παραβιάζουμε, να του απαγορεύουμε ορισμένα συναισθήματα ή να το εκθέτουμε.”

Στις περιπτώσεις που δεν μπορούμε παρ’ όλες τις προσπάθειες και την καλή μας διάθεση να καταλάβουμε την αιτία του ψέματος, ιδιαίτερα όταν είναι επαναλαμβανόμενο, είναι καλύτερο να ζητήσουμε τη συμβουλή κάποιου ειδικού.

• Στα μικρότερα παιδιά, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ιστορίες αφήνοντας “κενά” ή “ερωτήματα” στα οποία εκείνα δίνουν τις δικές τους απαντήσεις. Μέσω της ιστορίας, το παιδί μπορεί να πάρει την αναγκαία απόσταση που χρειάζεται, ώστε μα μην απειλείται από την αλήθεια. Επίσης, μέσω της ιστορίας που συμβαίνει σε κάποιον άλλον, το παιδί καταλαβαίνει ότι δεν είναι μόνο αυτό που λέει ψέματα, αλλά και τα άλλα παιδιά ή ζώα ή ήρωες.
• Χρήσιμη είναι κάποιες φορές και η ζωγραφική ή γενικά οι κατασκευές, όπου το παιδί μπορεί να απεικονίσει αυτά που του συμβαίνουν με περισσότερο ασυνείδητο τρόπο. Σ’ αυτή την περίπτωση, εάν δεν καταλαβαίνουμε τι μπορεί να συμβολίζει η ζωγραφιά ή η κατασκευή του παιδιού, καλό είναι να απευθυνθούμε σε έναν ειδικό.
• Μπορούμε να διηγηθούμε κάποια δική μας ιστορία, όπου χρειάστηκε να πούμε ψέματα επειδή δυσκολευτήκαμε πολύ. Αυτό μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε σε περιπτώσεις που έχουμε καταλάβει τους λόγους που το παιδί λέει ψέματα και θέλουμε να το διευκολύνουμε να μοιραστεί μαζί μας τα συναισθήματά του. Σ’ αυτή την περίπτωση, χρειάζεται προσοχή, ώστε να μην οδηγήσουμε το παιδί σε “λάθος” δρόμο, κάπου δηλαδή μακριά από τη δική του αλήθεια.
• Όταν διερευνούμε ένα ψέμα ή τα ψέματα των παιδιών, είναι καλό να έχουμε στο νου μας ότι μιλάμε για μία συγκεκριμένη συμπεριφορά που χρειάστηκε σε κάποια στιγμή το παιδί να αναπτύξει και όχι εν γένει για την προσωπικότητα του.
• Έχουμε στο νου μας, ότι το παιδί αναγκάζεται να πει ψέματα -ιδιαίτερα όταν αυτά είναι επίμονα-, γιατί αισθάνεται ότι με κάποιον τρόπο απειλείται. Επομένως, βοηθά αν δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον ασφάλειας όπου μπορεί να εκφράσει αυτό που του συμβαίνει.
• Αν είναι λίγο μεγαλύτερο το παιδί, μπορούμε να μιλήσουμε περισσότερο για τα συναισθήματα που νιώθουμε όταν λέμε ψέματα και για τις δευτερογενείς συνέπειες, π.χ. τις τύψεις που μπορεί να μη μας αφήνουν να απολαύσουμε το “όφελος” του ψέματος.
• Επίσης, κάποιες φορές μπορούμε να αφήσουμε το παιδί να καταλάβει μόνο του τις συνέπειες του ψέματος και κατόπιν να τις συζητήσουμε μαζί του.
• Εάν το ψέμα αφορά την παραβίαση κάποιου κανόνα, μπορούμε να συζητήσουμε με τα παιδιά για τους κανόνες και τη χρησιμότητά τους ή να διερευνήσουμε μαζί τους τις περιπτώσεις εκείνες που πιθανόν παραβιάζουμε τους κανόνες και πως αισθανόμαστε.
• Εάν τα ψέματα είναι επίμονα και ταυτόχρονα παρατηρούμε κι άλλα συμπτώματα άγχους του παιδιού, είναι καλό να απευθυνθούμε σε κάποιον ειδικό, γιατί μπορεί να πρόκειται για κάποια φοβία π.χ. σχολική φοβία ή κάτι εξωτερικό που απειλεί το παιδί.

Πηγή: http://www.yeskid.gr/